Nooit Meer Naar De Dokter
Mijn eerste boek, intussen uit druk. Het manifest dat mij naar de lifestyle-geneeskunde van vandaag bracht.
In 2015 begon ik te schrijven aan een boek. Het verscheen in 2017, en intussen is het uit druk. In deze drie zinnen zitten tien jaar van mijn leven.
Ik schreef het boek toen ik opleidingen volgde, werkte met topsporters, en ik probeerde uit te vissen waarom het werk dat ik bij die renners deed zo meer voldoening gaf dan wat ik de hele dag in mijn spreekkamer deed. Nooit meer naar de dokter is het verslag van die zoektocht. Het is niet mijn beste boek. Maar het is wel het boek dat me naar de lifestyle-geneeskunde van vandaag heeft gebracht, en daarom blijf ik er een zwak voor houden.
Wat me ertoe dreef, was een vorm van frustratie die ik intussen rustiger kan benoemen. Een gemiddelde consultatie duurt een kwartier. Korter mocht altijd, want dan verdiende ik meer. In dat kwartier komt iemand binnen met een klacht, ik stel een diagnose, ik schrijf iets voor, en bij minuut elf zijn we klaar. Op dat moment heb ik het nog niet gehad over de voeding die de klacht voedt, over de beweging die ze zou temperen of over de gedachten die ze in stand houden. Daar is geen tijd voor. En dat knaagde. Het besef dat ik na al die jaren chronische ziektes vooral behandelde en zelden genas, dat besef wou ik op papier krijgen.
Chronische ziekte is een proces, geen donderslag
De kern van het boek is één belangrijk inzicht. Je krijgt niet plots diabetes. Je wordt niet wakker met aderverkalking. COPD slaat niet zomaar op een dinsdagochtend toe. De zogenaamde Grote Vijf, hart- en vaatziekten, diabetes, obesitas, kankers en ademhalingsziekten, beginnen vaak jaren eerder, op een moment dat er geen vuiltje aan de lucht is. Ze sluipen het leven binnen. De symptomen komen pas wanneer het lichaam de schade zelf niet meer kan opvangen.
Daarom klopt het niet helemaal om die aandoeningen ziektes te noemen. Het zijn de laatste hoofdstukken van een lang verhaal. En als dat zo is, dan loopt onze geneeskunde achter de feiten aan zolang ze alleen maar probeert te genezen. Voorkomen is beter dan genezen, dat weten we allemaal. Maar voorkomen moet ook genezen voorkomen. Daar gaat het boek over: alles wat je doet voordat de dokter aan zet is.
Het healthigram en de zes pijlers
Om dat hanteerbaar te maken, bouwde ik een model. Ik noemde het het healthigram, en het kreeg de vorm van een klein zonnestelsel. In het midden staat het genoom, de code van het leven. Daaromheen draaien twee buitenste planeten, je lichaam en je geest, volgens de oude wijsheid. En daartussen draaien de pijlers waar je elke dag aan kunt sleutelen: je voeding, je beweging en je externe factoren, alles wat je omgeving je toestuurt.
Die zes pijlers samen vormen de attitude die het hele boek probeert aan te leren. Een gezonde houding tegenover je eigen lichaam. Een healthitude. Het woord is een samentrekking van health en attitude, en ik geef toe dat het op het randje van het te schattige balanceert. Maar het dekt wel de lading: optimale en langdurige gezondheid is geen pure loterij, het is voor een groot stuk een ingesteldheid die je elke dag opnieuw kan kiezen.
De code in het midden
Niet toevallig opent het boek met de zon van dat zonnestelsel: het genoom. Lang dachten we fatalistisch over onze genen. Je kreeg de code van je ouders mee, en daarmee lag je lot vast. Dat klopt niet. De genen planten de basiseigenschappen, maar of die je uiteindelijk ziek maken, bepaal je voor een groot stuk zelf. Je genen laden het geweer, je levensstijl haalt de trekker over. De wetenschap die dat bestudeert, de epigenetica, gaat precies over de omstandigheden waaraan jij je eigen genoom blootstelt: je voeding, je beweging, de vervuiling rondom je.
Het scherpste voorbeeld dat toen bestond, was Angelina Jolie. Zij liet haar volledige genoom in kaart brengen en wist zo dat ze tachtig procent kans had op borstkanker. Met dat cijfer in de hand koos ze voor een radicale preventieve ingreep, nog voor er een spoor van kanker was. De meesten van ons zullen nooit zulke beslissingen moeten nemen. Maar het verhaal toont hoe grondig de ontrafeling van de code onze omgang met ziekte en gezondheid aan het veranderen was, van een geneeskunde die kijkt naar hoe we sterven naar een gezondheidskunde die kijkt naar hoe we leven. En toch... er is sinds 2017 heel veel kennis bijgekomen. Epigenetica wint nog elke dag aan belang en vormt de basis van de modernere longevity-geneeskunde.
Een reis door je lichaam, in mensentaal
Wie het boek openslaat, krijgt geen negen jaar geneeskunde door de strot geduwd. Wat men leest is een reis (ja, dat woord gebruikte ik toen zelf zonder enige vorm van AI) door je lichaam en je geest, hoofdstuk per hoofdstuk. Het hart als motor, de aders als snelwegen, de longen, de nieren, het bewegingssysteem. Telkens met dezelfde vraag erachter: wat gebeurt hier, en wat kun jij er zelf aan doen?
In het hoofdstuk over de geest gaat het over stress, slaap, gedragsverandering en de stofjes in je hoofd die je geluk geven en katers bezorgen. In het hoofdstuk over voeding probeer ik te vloeken in de kerk van de voedingsleer: water eerst, twee derde van je bord groen, een natuurlijke keuken, en een gezonde achterdocht tegenover etiketten en hypes. Dat zijn principes die ik in m'n andere boeken verder uitdiepte. Het hoofdstuk over bewegen wil je vooral uit je zetel krijgen, beginnend bij wat je al doet op een doodgewone dag. En dan zijn er de externe factoren, van gif en zware metalen tot de lucht binnenshuis en de ongevallen die ook gewoon thuis op de loer liggen.
De rode draad door dat alles is de laaggradige ontsteking. Een klein, traag brandend vuurtje dat het lichaam vult met ontstekingsstoffen, en dat steeds vaker de gemene deler blijkt van die hele Grote Vijf. Begrijp dat vuurtje, en je begrijpt waarom levensstijl zo veel meer is dan een goede raad achteraf.
De dokter van de toekomst en de belofte van de techniek
Een groot deel van het boek durft vooruit te kijken, en daar moet ik eerlijk over zijn. Ik schreef enthousiast over genomics, over wearables, over de quantified self, over chatbots die advies op maat geven en over een supercomputer die in enkele seconden een diagnose stelt waar een zaal specialisten uren over deed. Sommige van die voorspellingen zijn intussen werkelijkheid, andere bleken naïef. Dat hoort bij een eerste boek. Je gooit je ideeën in de wereld en de tijd beslist welke overeind blijven.
Een van de zaken die dat doen (overeind blijven), is de rol die ik voor de dokter zag. Niet langer de man of vrouw die snel een pil voorschrijft en doorholt naar de volgende, maar een gids. Een co-auteur van jouw plan, waarbij jij de auteur bent. Een dokter die zich in de eerste plaats afvraagt: wat kan ik voor jou doen? Ik hou nog altijd van die vraag, omdat elk woord erin telt. Wat gaat over je doelen, kunnen over de kennis, ik over de nieuwe rol, voor jou over het feit dat jij uniek bent, en doen over de actie. En rond die dokter staat een heel team: verpleegkundigen, psychologen, apothekers, diëtisten, gezondheidscoaches en bewegingsexperts die elk doen waar ze het sterkst in zijn.
Vandaag terugkijken
Ik ben best trots op wat dit boek in gang heeft gezet. Het dwong me om de praktijk anders in te richten en uiteindelijk een andere weg in te slaan. Er zijn lezers die me jaren later nog vertellen dat ze door dit boek hun gezondheid zelf in handen durfden te nemen. Dat is meer dan ik durfde te hopen toen ik in de avonduren zat te tikken.
En toch klopte de belofte op de cover niet voor iedereen. Nooit meer naar de dokter is een mooie titel en een slechte raad als je hem letterlijk neemt. Naar de dokter ga je nog altijd wanneer het echt nodig is, wanneer je acuut ziek bent en het niet meer alleen oplost. Daar verandert geen enkel boek iets aan, en dat zal ook zo blijven. We mogen blij zijn in een gebied waar de geneeskunde zo vergevorderd is. Wat ik bedoelde, is dat je niet zomaar naar die dokter hoeft. We hebben zelf meer in de hand dan we denken.
Voor wie is dit boek?
Dit boek is voor jou als:
- Je wil weten hoe ik tot mijn werkwijze ben gekomen.
- Je geïnteresseerd bent in preventie en eerstelijnszorg.
- Je graag het verhaal van een jonge, ambitieuze arts leest die denkt dat hij het allemaal weet. 😄
Wat je in dit boek vindt
- Waarom een doktersbezoek lang niet altijd nodig is.
- De rol van verpleegkundigen, diëtisten en gezondheidscoaches in de eerste lijn.
- Hoe apps, chatbots en digitale technologie je gezondheid kunnen ondersteunen.
- De idee van healthitude, een gezonde attitude tegenover je eigen lichaam.
Wat lezers zeggen
Het eerste boek dat ik van Servaas las. Het heeft mijn kijk op gezondheid volledig veranderd. Door de praktische tools ben ik in staat geweest mijn gezondheid zelf in handen te nemen.
— Anita
Een verfrissende kijk op gezondheid. Preventie en zelfzorg als sleutels tot een gezond leven. Bewuster van mijn levensstijl, met de juiste tools om mijn healthitude te ontwikkelen.
— Marieke
Verder lezen
Lang Zullen We Leven en De Klik bouwen verder op de ideeën uit dit boek.
