Diabetes type 2 omkeren: wat levensstijl echt kan

Mochten we elkaar driehonderd jaar geleden hebben ontmoet, dan was een hoogtepunt van dat consult het moment waarop ik jouw urine proefde. Smaakte die zoet, dan wist ik genoeg. De oude Grieken zagen al mieren afkomen op de urine van bepaalde patiënten, en pas in de zeventiende eeuw gaf de Engelse arts Thomas Willis er een naam aan: het welklinkende diabetes mellitus, honingzoete doorstroming. Er was toen een naam, maar geen behandeling en weinig hoop. Vandaag is dat anders. We weten precies wat er in het lichaam gebeurt, en die kennis is macht.

Het eerlijke antwoord op de vraag of je diabetes type 2 kunt omkeren is genuanceerd: ja, bij veel mensen kan de ziekte met levensstijl tot stilstand komen en zelfs in remissie gaan, maar niet bij iedereen en niet altijd blijvend. Toch veel vaker dan de meeste mensen denken. Diabetes type 2 is geen vonnis dat vastligt vanaf de diagnose, maar een glijdende schaal, en je kunt er twee richtingen op bewegen. Zeker wie er vroeg bij is, heeft een ruim venster. Dit stuk legt uit wat omkeren betekent, waarom de ziekte ontstaat, en wat je leefstijl er echt aan kan doen. Meer details vind je uiteraard in het boekje dat ik erover schreef.

Wat betekent omkeren eigenlijk?

Genezen en omkeren zijn niet hetzelfde.

Genezen zou betekenen dat de ziekte weg is en niet terugkomt. Dat is bij diabetes type 2 niet wat er gebeurt. Wat wel kan, heet remissie: je bloedsuiker zakt terug naar een normaal niveau en blijft daar, zonder dat je er nog medicatie voor nodig hebt. We spreken niet graag van genezen, maar houden het op 'diabetes in remissie'. De aanleg blijft in je lijf zitten, maar de ziekte zelf gaat als het ware slapen. Word je weer zwaarder of verandert je leefstijl, dan kan ze opnieuw wakker worden. Remissie is dus geen eindstreep maar een toestand, waar je zo lang mogelijk wil in blijven.

Dat dit echt kan, blijkt uit goed onderzoek. In een grote Britse studie waarbij mensen met een vrij recente diagnose fors gewicht verloren onder begeleiding, was na een jaar bijna de helft in remissie, en wie het gewichtsverlies volhield, hield ook de remissie langer vast. Het hangt sterk samen met hoeveel gewicht je kwijtraakt en of je dat volhoudt: hoe meer en hoe duurzamer, hoe groter de kans.

Omkeren betekent remissie, niet genezing. Je bloedsuiker normaliseert en je medicatie kan afgebouwd worden, maar de aanleg blijft. Hoe vroeger je begint, hoe groter de kans.

Je hoeft echter niet te wachten tot je officieel diabetes hebt om iets te doen. De schaal loopt van een normale suikerhuishouding, via insulineresistentie en prediabetes, naar diabetes type 2. Op elk punt van die lijn kun je de richting keren, en hoe vroeger je begint, hoe makkelijker het gaat. Wie nog in de fase van prediabetes zit, heeft het grootste venster. Wat dat venster precies inhoudt, lees je in de waarschuwing die je niet mag negeren.

Waarom krijg je het eigenlijk?

Om te snappen waarom levensstijl werkt, moet je weten wat er misgaat. En daarvoor moet ik je voorstellen aan het hormoon dat de hoofdrol speelt: insuline.

Telkens je eet, en zeker als je iets met suiker of zetmeel eet, komt er glucose in je bloed. Je lichaam houdt niet van te veel suiker in het bloed, dus je alvleesklier maakt insuline aan. Insuline is de sleutel die de deur van je cellen opent zodat de glucose erin kan, waar ze als brandstof dient of wordt opgeslagen. Zo blijft je bloedsuiker netjes tussen de 90 en 120 milligram per deciliter, de comfortzone waarin je cellen optimaal werken.

Insuline is de poortwachter die bepaalt hoeveel energie je cellen krijgen en welke energie dat is. Zolang die poortwachter goed werkt, schakelt je lichaam vlot tussen suiker verbranden en vet verbranden, naargelang wat je nodig hebt.

Het probleem begint wanneer je cellen minder goed naar insuline gaan luisteren. Dat heet insulineresistentie. De sleutel past nog wel, maar het slot zit stroef, dus je alvleesklier moet steeds meer insuline maken om hetzelfde effect te krijgen. Een tijd lang lukt dat, en merk je niets, want je suiker blijft nog normaal. Maar onderhuids staan je insulinewaarden al hoog. Dit is de stille fase die jaren kan duren voordat je glucose ontspoort. Pas als de alvleesklier het niet meer bijbeent, kruipt je bloedsuiker omhoog en wordt de diabetes zichtbaar.

Dat is meteen waarom insulineresistentie de echte kern van het probleem is, en niet de suiker op zich. De bloedsuiker is wat je meet, een stroef geworden poortwachter is wat er werkelijk aan de hand is.

Hoe weet je waar je staat?

Hier wringt het in de praktijk vaak, en het is misschien het belangrijkste praktische punt van dit hele stuk. De meeste mensen krijgen alleen hun glucose en hun HbA1c te zien. Die HbA1c is een soort gemiddelde van je bloedsuiker over de voorbije weken, en hij is nuttig. Maar hij slaat pas aan als de boel al aan het ontsporen is. Hij vertelt je niet hoe hard je alvleesklier intussen al moet werken om je suiker normaal te houden.

Daarvoor moet je ook je nuchtere insuline laten meten, en die samen met je glucose bekijken. Uit die twee samen kun je afleiden hoe insulinegevoelig je nog bent, ruim voordat je glucose de grens overschrijdt. Het is precies in die vroege fase dat levensstijl het meeste oplevert, en precies die fase die je mist als je alleen naar glucose en HbA1c kijkt.

Daarnaast zeggen een paar andere waarden uit datzelfde buisje bloed veel over je risico: de verhouding tussen je gunstige cholesterol en je triglyceriden, een ontstekingswaarde, en je urinezuur. Samen tekenen ze een vollediger beeld dan de suiker alleen. Wat die getallen precies zijn en hoe je ze leest, werk ik verderop uit in het complete meet- en actieplan.

Wat kan levensstijl echt doen?

Wat verschuift er als je je leefstijl aanpakt, en waarom werkt dat op de oorzaak en niet alleen op het symptoom? Vier hefbomen grijpen op elkaar in, en het is net de combinatie die het verschil maakt.

Voeding: planten, dieren en dingen

De eerste en sterkste hefboom is voeding. Niet door alle koolhydraten te schrappen, wel door ze te begrijpen en slim te kiezen. In mijn boeken werk ik graag met een eenvoudig kompas: planten, dieren en dingen. Van de dingen, de sterk bewerkte producten, eten we af en toe en beperken we voor de rest zo veel mogelijk. Planten verdienen ongeveer twee derde van je bord. Moeilijker maken we het niet.

Waarom werkt dat zo goed bij een ontregelde suiker? Bewerkte suikers en snelle zetmelen jagen je bloedsuiker en dus je insuline omhoog, terwijl vezelrijke, kleurrijke plantaardige voeding die piek afvlakt. Vezels vertragen de opname van glucose, geven een lang verzadigd gevoel, en voeden je darmflora, die je op haar beurt helpt je bloedsuiker stabiel te houden. Denk aan de drie V's: vezels, volume en variatie. Bij mensen die net de diagnose kregen, blijkt een overwegend plantaardig eetpatroon remissie te kunnen bevorderen, en opvallend genoeg met minder gewichtsverlies dan andere aanpakken. Je hoeft geen veganist te worden. Flexitarisch eten, hoofdzakelijk plantaardig met af en toe een kwaliteitsvolle dierlijke bron, verbetert je metabolisme al sterk.

Zelfs de volgorde aan tafel doet ertoe. Begin je maaltijd met de groenten, dan de eiwitten en vetten, en pas daarna eventuele snelle koolhydraten, dan blijft je bloedsuiker meetbaar stabieler. Een groentevoorgerecht is dus een suikerregelaar.

Beweging: je spieren als suikerverbruikers

De tweede hefboom werkt verrassend direct. Je spieren zijn je grootste suikerverbruikers. Als ze werken, halen ze glucose uit je bloed zelfs zonder veel insuline, dus elke wandeling en elke krachtinspanning maakt je cellen weer gevoeliger voor de poortwachter. Een korte wandeling na de maaltijd vlakt je suikerpiek meetbaar af, en dat effect is het grootst wanneer de meeste koolhydraten op je bord liggen. Krachttraining bouwt spiermassa op, wat je verbruikscapaciteit blijvend vergroot. Je hoeft geen atleet te worden en regelmaat verslaat intensiteit.

Stress en slaap: de twee vergeten hefbomen

De derde hefboom wordt vaak vergeten: stress. Staat je lichaam onder spanning, dan maakt het cortisol aan, en cortisol stuurt extra suiker je bloed in om je klaar te maken voor actie. Bij kortdurende stress is dat nuttig. Bij voortdurende stress betekent het een chronisch hogere bloedsuiker en een alvleesklier die nog harder moet werken. Aan je stress werken is dus geen vaag welzijnsadvies, het grijpt rechtstreeks in op je suikerhuishouding.

De vierde is slaap. Slecht slapen maakt je de dag erna insulineresistenter en hongeriger naar net de verkeerde dingen, en een ontregelde suiker verstoort op zijn beurt je slaap. Een paar nachten goed slapen doet je bloedsuiker meetbaar dalen. Het is de hefboom die het minste moeite kost en het vaakst over het hoofd wordt gezien.

Voeding, beweging, stress en slaap grijpen op elkaar in. De combinatie herstelt je insulinegevoeligheid.

Geen van deze vier werkt alleen. Ze versterken elkaar, en samen herstellen ze precies wat er misging: ze maken je cellen weer gevoelig voor insuline, zodat de poortwachter weer vlot zijn werk doet.

En de medicatie dan?

Medicatie heeft een plaats, een belangrijke zelfs. Ze verlaagt je bloedsuiker en beschermt je tegen de schade van een ontspoorde suiker, en voor sommige mensen is ze onmisbaar. Maar de meeste suikerverlagende medicatie pakt het symptoom aan, niet de oorzaak. Ze duwt de suiker omlaag zonder de onderliggende insulineresistentie weg te nemen.

Dat maakt medicatie en levensstijl geen tegenstanders maar bondgenoten. De medicatie houdt je veilig terwijl je met je leefstijl aan de oorzaak werkt. En bij wie dat goed lukt, kan de medicatie in overleg vaak afgebouwd worden, soms helemaal.

Dat laatste is wel belangrijk: in overleg. Stop nooit op eigen houtje met je medicatie, en pas zeker je insuline of bloedsuikerverlagende middelen niet zelf aan wanneer je begint te vasten of fors anders gaat eten. Je suiker kan dan te laag schieten en je een 'hypo'. geven, afgeleid van het woord hypoglycemie. Dit is werk dat je samen met je arts doet.

Wat kan je zelf doen: het meet- en actieplan

Welke waarden je laat prikken, hoe je ze leest, en hoe je je eerste weken aanpakt zonder te veel van jezelf te vragen.

Begin bij meten, niet bij je bord omgooien. Vraag naast je glucose en HbA1c ook je nuchtere insuline, zodat je weet hoe insulinegevoelig je nog bent. Laat in datzelfde bloed je cholesterol, je triglyceriden, een ontstekingswaarde en je urinezuur bepalen. Samen geven die je een vertrekpunt en een manier om je vooruitgang te volgen. Voor de suikerwaarden gebruik ik hier de Vlaamse eenheid milligram per deciliter.

Daarna pak je je keuken aan, want dat is waar de meeste beslissingen vallen. Zet de snelle suikers en de sterk bewerkte producten uit het zicht en de volwaardige voeding binnen handbereik. Je omgeving stuurt je keuzes meer dan je wilskracht dat doet. Schrap om te beginnen de vrije suikers, de suiker in drank en snoep en koek, want daar zit de snelste winst. Wees ook voorzichtig met kunstmatige zoetstoffen als uitweg: ze lijken onschuldig maar houden je zoethonger in stand en lijken ook je suikerhuishouding te beïnvloeden.

Reken op moeilijke momenten, want die komen. De vermoeide avond, het etentje, de drukke week. Dat volhouden is trouwens het moeilijkste deel van dit hele verhaal, moeilijker dan weten wat je moet doen. Een plan B voor deze momenten voorzien is een goed idee: wat kies je als de craving onhoudbaar wordt? Zorg ervoor dat ook dat binnen handbereik ligt.

Tegelijk wil ik je vragen om het grote plaatje niet uit het oog te verliezen. Je hoeft niet perfect te zijn. Een aanpak die je tachtig procent van de tijd volhoudt doorheen het hele jaar, is beter dan een perfecte aanpak die je na een week al opgeeft.

Wanneer naar de arts?

Ga langs bij je huisarts als je aanhoudende dorst hebt, veel plast (vooral 's nachts), onverklaard gewicht verliest, vaker last hebt van schimmelinfecties of wondjes die traag genezen, of als je je zonder duidelijke reden moe en prikkelbaar voelt. Dat zijn de sluipende signalen van een ontregelde suiker.

Bel meteen of ga naar spoed bij een suikerwaarde boven de 300 mg/dL met misselijkheid, braken, buikpijn, een snelle diepe ademhaling of een aceton-geur uit de mond. En pas je diabetesmedicatie nooit zelf aan wanneer je je eetpatroon fors verandert: doe dat altijd samen met je arts, want je suiker kan dan te laag schieten.

Michael Pollan had gelijk

Als ik dit hele verhaal moet samenvatten, leen ik de woorden van de Amerikaanse schrijver Michael Pollan: eet echt voedsel, niet te veel, vooral planten. Achter alle labowaarden en hefbomen zit eenvoud. Je hoeft geen wonderdokter te zijn en ook geen ijzeren wilskracht te hebben. Je hoeft alleen te weten waar je staat, en dan één stap te zetten. De rest van dit verhaal, van je eerste bloedafname tot je volgehouden gewoontes, bouw je van daaruit op.

De eerste stap is dus niet je hele leven omgooien, maar weten waar je staat. En dat begint bij één bloedafname, met de juiste waarden erop.

Verder in deze cluster

Wil je dieper gaan, dan zet ik het remissie-traject als volledig stappenplan uiteen in het plan tegen pieken en dips: welke waarden je laat prikken, hoe je ze leest, en hoe je je eerste twaalf weken opbouwt.

Alle stukken over diabetes en bloedsuiker vind je gebundeld via het diabetes-overzicht.

De volledige uitleg

In Spreekuur Plus krijg je elke week een longread, mijn e-books over slaap, stress en hormonen, en een maandelijkse Ask Me Anything. Word lid vanaf negentien euro per maand.

Ontdek Spreekuur PLUS

Referenties

Lean, M. E. J., Leslie, W. S., Barnes, A. C., et al. (2018). Primary care-led weight management for remission of type 2 diabetes (DiRECT): an open-label, cluster-randomised trial. The Lancet, 391(10120), 541-551. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)33102-133102-1)

Lean, M. E. J., Leslie, W. S., Barnes, A. C., et al. (2019). Durability of a primary care-led weight-management intervention for remission of type 2 diabetes: 2-year results of the DiRECT open-label, cluster-randomised trial. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 7(5), 344-355. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(19)30068-330068-3)

Lean, M. E. J., Leslie, W. S., Barnes, A. C., et al. (2024). 5-year follow-up of the randomised Diabetes Remission Clinical Trial (DiRECT) of continued support for weight loss maintenance in the UK: an extension study. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 12(4), 233-246. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(23)00385-600385-6)

Taheri, S., Zaghloul, H., Chagoury, O., et al. (2020). Effect of intensive lifestyle intervention on bodyweight and glycaemia in early type 2 diabetes (DIADEM-I): an open-label, parallel-group, randomised controlled trial. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 8(6), 477-489. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(20)30117-030117-0)

Kelly, J., Karlsen, M., & Steinke, G. (2020). Type 2 Diabetes Remission and Lifestyle Medicine: A Position Statement From the American College of Lifestyle Medicine. American Journal of Lifestyle Medicine, 14(4), 406-419. https://doi.org/10.1177/1559827620930962

Hallberg, S. J., Gershuni, V. M., Hazbun, T. L., & Athinarayanan, S. J. (2019). Reversing Type 2 Diabetes: A Narrative Review of the Evidence. Nutrients, 11(4), 766. https://doi.org/10.3390/nu11040766

Reynolds, A. N., Mann, J. I., Williams, S., & Venn, B. J. (2016). Advice to walk after meals is more effective for lowering postprandial glycaemia in type 2 diabetes mellitus than advice that does not specify timing: a randomised crossover study. Diabetologia, 59(12), 2572-2578. https://doi.org/10.1007/s00125-016-4085-2

Guest, N. S., Raj, S., Landry, M. J., et al. (2024). Vegetarian and Vegan Dietary Patterns to Treat Adult Type 2 Diabetes: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Advances in Nutrition, 15(11), 100294. https://doi.org/10.1016/j.advnut.2024.100294

Bingé, S. (2025). Diabetes type 2 omkeren. Signalen, oorzaken en behandeling van suikerziekte en glucosepieken. Lannoo.

Bingé, S. (2017). Nooit meer naar de dokter. Borgerhoff & Lamberigts.