Kernwaarden zijn de zaken die jij echt belangrijk vindt in het leven: eerlijkheid, vrijheid, geduld, zorgzaamheid. Drijfveren gaan nog dieper: dat zijn de behoeften die verklaren waarom je doet wat je doet. Wie die twee kent, begrijpt meteen waarom sommige keuzes vanzelf gaan en andere elke dag opnieuw een gevecht blijven.
Waarom botsende keuzes nooit blijven plakken
Een keuze die botst met je waarden, houdt geen stand. Hou je van avontuur en bestaat je job uit voorraadlijsten aanvullen in een magazijn, dan zit er een innerlijk conflict in je systeem. Dat conflict vreet energie. Hetzelfde geldt voor gezonde gewoontes: zolang gezond leven iets is dat moet van buitenaf, draait alles op wilskracht. Sluit het aan bij wat jij ten diepste belangrijk vindt, zoals later nog kunnen spelen met je kleinkinderen, dan wordt diezelfde dagelijkse keuze plots licht.
Ik heb het zelf mogen ondervinden. Toen ik De klik schreef, pelde ik mijn eigen ui af. Ploegarts in de topsport, boeken, televisie, een start-up: ik ben trots op dat parcours, en dat mag. Maar mijn diepste drijfveer bleek jarenlang bewijsdrang. Ik zocht mensen die zeiden: "Goed gedaan, Servaas!" Ik dacht dat me dat gelukkig ging maken. Dat deed het niet. Pas toen ik die drijfveer in vraag stelde, kreeg ik de dingen vlotter gedaan. Van binnen naar buiten leven, daar draait het om.
Welke zes drijfveren zitten onder je gedrag?
In mijn zoektocht stootte ik op de zes menselijke oerbehoeften, een indeling die de Amerikaanse coach Tony Robbins populair maakte: zekerheid, verandering, betekenis, liefde en verbinding, groei en bijdrage. Iedereen draagt ze alle zes in zich, maar de rangschikking verschilt van mens tot mens. Het is ook geen piramide zoals bij Maslow, waar je het ene level moet uitspelen voor het volgende begint. Het leven is gelukkig geen videospelletje. Wie zekerheid bovenaan zet, plant en spaart en vermijdt risico's. Wie verandering nodig heeft, zoekt prikkels en avontuur. Weten welke drijfveer bij jou vooraan staat, verklaart verrassend veel: je jobkeuzes, je relaties, zelfs waarom jij ontploft op momenten dat iemand anders de schouders ophaalt.
Hoe vind je je kernwaarden?
Met één simpele vraag: waarom? Neem iets wat je onlangs deed of net liet, en vraag je af waarom. Antwoord eerlijk, en stel de vraag opnieuw bij je antwoord. Na een keer of vijf raak je voorbij de bewuste laag en kom je uit bij wat er echt toe doet. Dat zou wel eens een van je kernwaarden kunnen zijn. Werk daarna met post-its: schrijf elke waarde die blijft hangen op een briefje en plak ze boven of onder elkaar op de muur, de belangrijkste bovenaan. Het klassement dat overblijft, dat zijn jouw kernwaarden.
Van waarden naar een persoonlijk richtsnoer
Een bedrijf dat start, schrijft eerst een missie uit: waarom doen we wat we doen en waar willen we naartoe? Daar kruipen uren en veel geld in, precies omdat het de slaagkansen verhoogt. Vreemd genoeg maken weinig mensen die oefening voor zichzelf. Doe het wel: giet je waarden en drijfveren in enkele zinnen die zeggen wie je bent en waar je naartoe wil. Stephen Covey stelt in The Seven Habits of Highly Effective People zelfs voor om de tekst te schrijven die je op je eigen begrafenis wil horen. Het klinkt wat luguber, maar het werkt. En onthoud: je missie mag meegroeien met je leven.
Beslissingen worden daarna gegronder en lichter. De saaie receptie waar je alleen naartoe zou gaan om je baas te plezieren kan je makkelijker weigeren. Zo werkt het ook met stoppen met roken, meer bewegen of gezonder eten: keuzes die je kan koppelen aan je waarden, hebben amper wilskracht nodig.
Kernwaarden zijn wat jij echt belangrijk vindt, drijfveren verklaren waarom je doet wat je doet. Keuzes die daarmee in lijn liggen, houden zichzelf vol.
Het hele verhaal over hoe je zo'n inzicht omzet in een verandering die blijft, lees je in De klik maken: hoe je een gezonde verandering echt volhoudt (de-klik-maken). Wil je nadien op papier verder graven, dan helpt het waarden-werkboek (waarden-werkboek) je stap voor stap.
In Spreekuur Plus krijg je elke week een longread, mijn e-books over slaap, stress en hormonen, en een maandelijkse Ask Me Anything. Word lid vanaf negentien euro per maand.
Referenties
- Bingé, S. (2022). De klik. Borgerhoff & Lamberigts.
- Covey, S. R. (1989). The seven habits of highly effective people. Free Press.
