Suiker heeft meer dan tweehonderd schuilnamen, en de fabrikant kent ze allemaal. Kan je op een verpakking zien hoeveel er echt in zit? Ja, dat kan je leren, en het staat er gewoon op. Alleen niet in de grote letters. De echte informatie staat in de kleine lettertjes, net als in een contract.
Toen ik De Lijst schreef, noemde ik die kleine lettertjes al de plek waar de waarheid staat. De grote letters zijn verkoopspraat: "light", "rijk aan vezels", "goed voor het hart". Wie een product echt wil begrijpen, draait de verpakking om en leest de achterkant.
Waarom staat er zelden gewoon 'suiker'?
De ingrediëntenlijst staat in dalende volgorde van gewicht. Staat suiker vooraan, dan is het meteen het meest aanwezige bestanddeel in het product. Dus verdeelt de fabrikant de suiker liever over drie of vier verschillende namen, en zakt elk stukje netjes naar onderen in de lijst. Handig voor de fabriek, verwarrend voor jou. En het zegt veel over het productieproces: telt de lijst meer dan vijf ingrediënten, dan is het waarschijnlijk bewerkt voedsel.
Een greep uit de namen die eigenlijk allemaal suiker betekenen: glucosestroop, dextrose, maltodextrine, fructosestroop, invertsuiker, melasse, agavesiroop, moutsuiker, sapconcentraat. De beruchtste is fructosestroop, ook bekend als HFCS of maïsstroop met hoog fructosegehalte. Die bestond in oma's tijd nog niet. Ergens rond 1970 ontdekten fabrikanten dat ze met dit goedkope, geconcentreerde spul veel zoetheid in weinig volume konden proppen. Sindsdien zit het in bijna alles.
Reken even mee: deel door vier
De voedingswaardetabel geeft de harde cijfers, altijd per 100 gram. Zoek de regel "waarvan suikers" en deel dat getal door vier. Eén suikerklontje weegt namelijk vier gram. Een ontbijtsmeersel met 40 gram suiker per 100 gram klinkt nog abstract, maar in een pot van 500 gram zit dan 200 gram suiker. Dat zijn vijftig suikerklontjes in één pot. En die smeer je elke dag een beetje op een boterham.
Waarom 'light' geen 'suikervrij' betekent
Light slaat bijna altijd op vet, niet op suiker. En de smaak die met het vet verdwijnt, wordt met suiker weer toegevoegd. Vergelijk gewone mayonaise eens met de lightversie: het vet daalt, terwijl het suikergehalte kan verzevenvoudigen. Een etiket dat er gezond uitziet, maakt het product niet noodzakelijk gezond.
Waar zit het waar je het niet verwacht?
Doe de kastcheck. Neem een paar potten en pakken uit je voorraad en draai ze om. Suiker duikt op in ketchup, in pastasaus, in "gezonde" muesli, in bereide sauzen, in ontbijtgranen. Precies in de hartige en de gezond geafficheerde producten waar je het niet zoekt. Vloeibare suiker in frisdrank is nog verraderlijker, omdat ze je honger amper stilt en je er dus gewoon naast blijft eten.
Wie jarenlang veel toegevoegde suiker binnenkrijgt, verhoogt zijn kans op overgewicht en op diabetes type 2, en dat blijkt zelfs los van hoeveel iemand weegt.
💡 De vuistregel voor in de winkel: hoe korter de ingrediëntenlijst en hoe meer namen je herkent, hoe beter. Kom je suiker in drie vermommingen tegen op één etiket, leg het pak dan gerust terug.
Wil je het hele verhaal over eten als medicijn en plezier, dan lees je dat hier: eten-medicijn-plezier. Michael Pollan vatte het ooit in acht woorden samen: eet echt voedsel, niet te veel, vooral planten. En echt voedsel, een appel, een handvol noten, een stronk broccoli, heeft geen etiket nodig. En geen ingrediëntenlijst.
In Spreekuur Plus krijg je elke week een longread, mijn e-books over slaap, stress en hormonen, en een maandelijkse Ask Me Anything. Word lid vanaf negentien euro per maand.
Referenties
Imamura, F., O'Connor, L., Ye, Z., Mursu, J., Hayashino, Y., Bhupathiraju, S. N., & Forouhi, N. G. (2015). Consumption of sugar sweetened beverages, artificially sweetened beverages, and fruit juice and incidence of type 2 diabetes: systematic review, meta-analysis, and estimation of population attributable fraction. BMJ, 351, h3576. https://doi.org/10.1136/bmj.h3576
Malik, V. S., & Hu, F. B. (2022). The role of sugar-sweetened beverages in the global epidemics of obesity and chronic diseases. Nature Reviews Endocrinology, 18(4), 205–218. https://doi.org/10.1038/s41574-021-00627-6
Bingé, S. (2019). Nooit meer naar de dokter. Borgerhoff & Lamberigts.
Bingé, S. (2020). De Lijst. Borgerhoff & Lamberigts.
